روزی مرد نگاهی به میخ کوبیده به دیوار که سواس⁽¹⁾ هایش آویزان بود انداخت و رو به همسرش گفت : « اگر روزی من از این دنیا رفتم و قبل از آن خداوند به ما فرزندی داد ، موقعی که فرزندمان قدش به آن میخ رسید ازدواج کن . »

روزی دیگر زن نیز با نگاهی به میخی که دستونک⁽²⁾ هایش به آن آویزان بود رو به مرد گفت : « اگر من نیز پیش از تو از این دنیا رخت بر بستم و فرزندمان قدش به آن میخ رسید تو نیز می توانی ازدواج کنی »

زمان گذشت و گذشت تا اینکه زن حامله شد . آن روز مرد به دنبال دینبوگ ⁽³⁾  رفت و رفتنش طول کشید ؛ آن روز بچه به دنیا آمد ولی تنها بچه سالم بود و مادر از دنیا رفت .

پدر اسم دخترش را هانُل گذاشت .

هانُل هر روز بزرگ و بزرگتر می شد و زندگی خوبی با پدرش داشت ، تا اینکه پای زن بیوه ای که تازه همسایه شان شده بود به خانه شان باز شد . و سعی داشت تا مهرش را در دل هانُل و پدرش قرار دهد . هانُل نیز چون مادر نداشت و کمبود محبت مادرانه در خود احساس می کرد و می دید که آن زن با دو دخترش چقدر با مهربانی رفتار می کند  و از آن زن که فقط مهربانی اش را دیده بود خوشش آمد . زن نیز به هانُل اصرار می کرد که اگر پدرش با او ازدواج کند او را از دخترانش بیشتر دوست خواهد داشت .

اما پدر تا این حرفها را از زبان هانُل شنید به یاد آن میخ و دستونک های همسرش افتاد و داستان میخ و دستونک های مادرش را برایش تعریف کرد . هانُل هم بیش از پیش اصرار می کرد . تا اینکه زن بیوه قضیه میخ را فهمید و با نیرنگ میخ را از جایش درآورد و پایین تر کوباند . روزی هانُل قد خود را با میخ مقایسه می کرد متوجه شد که قدش با میخ برابری می کند . پدر نیز از اینکه دخترش بزرگ شده و دینش را به همسرش ادا کرده خوشحال شد . و این باعث شد تا با آن زن ازدواج کند و برای هانُل مادر و خواهرانی ناتنی بیآورد .

اما نامادری بعد از اینکه به مقصدش رسیده بود چهره واقعی خود را نشان داد . از آن روز آزار و اذیتش را نسبت به هانُل شروع کرد و روزهای بد نیز به همراه داشت . طوری که وقتی آردها را الک می کرد و نان هایی که از آردهای الک شده می پخت به دختران خود و پس مانده ها را به هانُل می داد.

هانُل روز به روز ضعیف تر می شد . پدر هم حواسش آنقدر مشغول کارش  بود که متوجه این چیزها نمی شد .

روزی هانل از خانه خارج شد تا در کوی و برزن قدم بزند . مرد سفید پوشی که از آنجا می گذشت رو به هانل کرد و گفت : « سلام دخترجان ... تو با این زیبایی ... حیف نیست ضعیف و نحیف باشی ... ؟ » هانُل نیز داستان خود و نامادری اش را برای مرد تعریف کرد . مرد سفیدپوش با شنیدن این حرف ها ناراحت شد و یک ماهی از شالش درآورد و به هانُل داد و گفت : « در ته آن باغ چشمه ای وجود دارد ماهی را به آن چشمه بیانداز بعد از اینکه ماهی زنده شد ورد ( زرُو ماهی زرُو ماهی – گُشنَگان مرتگ اَنت پَه بَت ءُ ماهی ) را بخوان ، آنوقت برایت غذاهای رنگین حاضر می شود .

هانُل به پای چشمه رسید ماهی را به آب انداخت ماهی زنده شد و تا ورد را خواند برایش سفره ای با غذاهای رنگین نمایان شد  .

هانُل کم کم جان گرفت و هر روز بر سر چشمه می آمد . اما از نامادری اش می ترسید که اگر خبردار شود باز هم حیله ای دیگر بکار می گیرد .

نامادری نیز از اینکه هانُل کم کم دارد بهتر می شود مشکوک شد و فکری دیگر در سر پروراند . یکی از روزها که هانُل می خواست بر سرچشمه برود یکی از دخترانش را با او فرستاد هانُل به همراه دخترک بر سر چشمه رفت و ورد را خواند ؛ دخترک از آن همه غذاهای رنیگن شگفت زده شده بود . حتی نام آن غذاها را نمی دانست . دخترک در حالی که غذا می خورد در گومتان⁽⁴⁾ و بین موهایش پنهان می کرد . اما هانُل که متوجه بود که خواهر ناتنی اش چکار می کند سر دخترک را روی پایش گذاشت و برایش لالایی خواند تا اینکه خوابش برد ، و در گومتان و بین موهایش به جای غذاهایی که پنهان کرده بود پهن گذاشت .

وقتی به خانه برگشتند دخترک پیش مادرش رفت اما وقتی دست در گومتان و موهایش کرد متوجه شد که فقط پهن گوسفند می بیند . مادر با عصبانیت تصمیم گرفت تا دختر دیگر را بفرستد . او نیز با هانل بر سر چشمه رفت و مثل خواهرش غذاها را در گومتان و بین موهایش پنهان کرد . اما او نخوابید و خود را بیدار نگه داشت . و وقتی به خانه رسید غذاها را نشان داد . نامادری با عصبانیت بر سر چشمه رفت . اما هرچه ورد را خواند فایده ای ندارد . بخاطر همین تصمیم به کشتن ماهی گرفت و رخت هایی را که همراه خودش آورده بود را با آب آن چشمه شست تا ماهی بمیرد .

هانُل روز بعد که بر سر چشمه رفت با مرگ ماهی رو به رو شد و باز هم روزهای بد برایش آغاز شدند .

تا اینکه روزی پدر خواست به سفر برود هرکدام از دخترهایش هدیه و سوغاتی خواستند اما هانُل گفت : « من فقط یه گوساله کوچک می خواهم ، اما اگر در سفرت فراموش کردی ... زنبوری بر روی صورتت می نشیند و تو را نیش می زند . »

پدر در سفر برای دو دختر هدیه هایی را که خواسته بودند خرید ، اما گوساله هانُل را فراموش کرد . اما همانطور که هانُل گفته بود زنبوری او را نیش زد . پدر به یاد حرف هانُل افتاد .

وقتی پدر برگشت ، هانُل با دیدن گوساله خیلی خوشحال شد . چون هم بازی خوبی برای خود پیدا کرد . هر روز برای گوساله اش علف می آورد و گوساله روز به روز بزرگتر می شد .  

اما نامادری خوشحالی هانُل را نمی توانست تحمل کند بخاطر همین حیله دیگری بکار برد و چند روزی خود را در بستر بیماری انداخت البته قبل از آن پیش طبیب رفته و به او گفته بود که اگر برای درمان پیش او آمدند بگوید گوساله ای را برایش بکشند و کباب کنند آن هم گوساله ای که مال هانُل است .

طبیب هم روزی که پدر پیشش برای درمان آمده بود تمام حرف هایی را که نامادری گفته بود را به او گفت .

وقتی هانُل از قضیه با خبر شد خیلی ناراحت شد و چون پدرش را خیلی دوست داشت هیچ چیز نگفت . و با چشمانی گریان پیش گوساله اش رفت . آنقدر گریه کرد که گوساله  به حرف درآمد و به هانل گفت : « پس از کشتن و کباب کردن من چیزی از من نخور و فقط استخوان های من را جمع کن و در همین طویله چال کن و بعد از هفت روز بیا جایی را که استخوان ها را چال کرده را بکن آنوقت حقیقت روشن می شود . »

گوساله را کشتند و برای نامادری کباب کردند . هانل غمگین و ناراحت در حالی چشمانش پر از اشک بود استخوان های گوساله را خورده و ریخته بودند را جمع می کرد و طبق گفته گوساله در طویله چال کرد .

پس از هفت روز که به سراغ آنها آمد و آنجا را کند ، یکدفعه دهانش از تعجب باز ماند و چشمانش از حدقه درآمد در آن جا جواهرات و لباس های زیبا و کفش های طلایی بود .

لباس ها را به تن و کفش ها را که به پا کرد متوجه شد که چقدر زیبا شده است . از خانه که از خانه آمد بیرون مردم با دیدنش شگفت زده شدند طوری که تنها چیزی را که می توانستند ببینند هانُل بود .

اتفاقاً آن روز شاهزاده جوان آن سرزمین سوار بر اسب برای گردش و سرکشی به مردم و سرزمینش آمد بود و از آنجا می گذشت .

اما هانُل که قدم بر قدیم می گذاشت و لباس های زیبایش را می دید که چقدر زیبا هستند متوجه نامادری اش شده بود که از دور نمایان بود سریع از آنجا دور شد ، آنقدر عجله داشت که نتوانست لنگه کفشش را که از پایش جدا شده و افتاده بود را بردارد . و فوراً لباس هایش را همانجایی که برداشته بود چال کرد.

شاهزاده همانطور که از کوچه های آنجا می گذشت چشمش به کفش طلایی افتاد . با دیدن کفش احساسی در شاهزاده بوجود آمد و همین باعث شد تا به مردم اعلام کند که اگر در این سرزمین دختری پیدا شود و لنگه کفش اندازه پایش باشد با او ازدواج خواهد کرد .

همه مردم از تمام نقاط دخترانشان را برای امتحان کردن کفش آورده بودند . نامادری نیز دو دخترش را آورده بود اما هیچکدام نتوانستند موفق شوند . تا اینکه هانُل که نمی دانست آنجا چه خبر است به دنبال نامادری و خواهران ناتنی اش آمده بود . تا اینکه یکی از درباریان هانُل را دیده و به شاهزاده خبرداد و شاهزاده دستور داد تا هانل نیز لنگه کفش را امتحان کند . چشمان همه از حدقه در آمد چون انگار این کفش را برای پای هانل دوخته بودند . و شاهزاده نیز با دیدن هانُل دستور داد تا مقدمات جشن عروسی را برگزار کنند .

نامادری از عصبانیت نمی توانست خود را کنترل کند و گفت : « من مادر این دختر هستم و نمی گذارم کسی موهایش را آرایش و شانه کند و من خود دخترم را آماده می کنم. » اما باز هم نیرنگی دیگر ...

شب که هانُل سر بر بالین گذاشت احساس کرد که درد سوزناکی در سرش احساس کرد . شاهزاده خوب موهایش نگاه کرد متوجه شد که موهای هانُل را با سوزن بافته اند و می دانست که این نیرنگ نامادری است . دستور داد تا نامادری و دخترانش را آن سرزمین بیرون کنند تا دیگر گزندشان به هانُل نرسد .

هانُل و شاهزاده زندگی خوشی را آغاز کردند .

-------------

1- سُواس :

کفش هایی که با برگ درخت نخل بافته می شود و مخصوص سرزمین بلوچستان .

2- دستونک : دستبند

3- دینبوگ : ماما

4- گومتان : جیب ، که فقط به جیب لباس زنان بلوچ می گویند .

مرد جوان بعد از كلي خوش و بش و مهد كودك بازي در آوردن و ناز كردن و بوسيدن بعضي از بچه ها بالاخره گفت كه از طرف سازمان يونيسف آمده است . بعد از آن قصدش را از آمدن به اين دبستان روشن كرد اين كه سازمانشان مي خواهد تعداد زيادي كفش را به دانش آموزان نيازمند اهداء كند . بعد از پايان حرف هايش گفت : آنهايي كه پدرهايشان كشاورز هستند و ... دست هاي خود را بلند كنند كه ناگهان با علمستان دست  ها روبرو شد . وقتي چشمش را از دست ها برداشت و نگاهي به پاهايمان انداخت ديد همگيمان گالش به پا داريم .

كفش ها را كه گرفتم خيلي خوشحال شدم احساس كردم كه ديگر به پايان دوران گالش پوشي ام رسيده ام . وقتي به خانه رسيدم و كفش هاي قشنگ و خارجي را  از داخل جعبه در آوردم با ضد حال روبرو شدم.

پاهاي كوچك من در مقابل يك جفت كفش مانند  تكه چوب كبريتي بود در داخل جعبه خودش . كفش ها نه تنها اندازه من بلكه حتي اندازه پدرم هم نبودند .

حالا همه ي بچه هاي مدرسه براي خودشان كفش ها را به پا دارند اما اين وسط ما همان گالش پوش هستيم و آنها هم انگار كه نه انگار كه گالش پوش ديروزي هستند و هي به ما مي خنديدند .

به هر حال كفش ما شده بود سوژه مسخره بازي اهالي محل و خلاصه هر دانش آموزي  كه از راه مي رسيد به گونه اي متلك بارمان مي كرد و مي گفت كفش ها انشاالله مي ماند  روز عروسيت . آن قدر گفتند و آن قدر گفتند تا كلي از آن كفش بي زار شدم و ديگر از هر چه كفش خارجي بود بدم  آمد . فوري كفش ها را گذاشتم داخل كمد و در آن را قفل كردم كه ديگر چشمم به آن ها نيافتد .

اما همين ديروز كه عيد بود و داشتم دنبال لباس هايم مي گشتم تا آن ها  را بپوشم چشمم افتاد به يك جفت كفش . فوري فهميدم اين همان كفش هاي دوازده سال پيش هستند كه داخلشان را تار عنكبوت گرفته است . آن ها را برداشتم و آمدم كنار حوض آب و با يك دستمال شروع به تميز كردنشان  كردم و مثل روز اولشان نو و براق شدند اما وقتي آن ها را پوشيم ديدم هنوز هم اندازه ام نشده اند . در همين افكار بودم كه ناگهان صداي در آمد كسي پشت در بود . در را باز كردم گداي هميشگي بود كه دنبال نان و غذا بود .  معلوم نبود كه تا چه اندازه قرار بود قد بكشم تا كفش اندازه ام شود . من تا نوزده سالگي تا صدو پنجاه و چهار سانتيمتر رسيده بودم و قرار هم نيست كه در اينجا بيشتر از اين قد بكشم اين بود كه ترجيح دادم كفش ها را به گدا بدهم و از شر آن ها خلاص شوم .    

عبدالمجيد زردكوهي

غلامك كه از هر چه تميزي پاکیزگی بيزار بود لِنگ ظهر از خواب بر مي خواست  و اولين كارش رجز خواني با  تنها كس در زندگي اش يعني مادرش بود . مادر هم روزها برايش تكراري شده بود ، چون هر روز با هزار زحمت او را از رختخواب بلند و به زور غذایی در دهانش قرار مي داد . چون غلام داستان ما حتی در غذا خوردن تنبل بی عار بود .

اما یک روز ...

بر خلاف تمام سالهای زندگي اش خيلي  زود از خواب بيدار شد . نه تنها مادرش بلكه همسايه هایشان  نيز تعجب كرده و انگشت به دهان مانده بودند که خورشید از چه جهت و طرفی طلوع کرده است . خود غلام نيز تعجب كرده بود . ولي انگار اين روز برايش قرار بود اتقافي بيافتد . بدون كوچكترين مشاجره اي با مادرش صبحانه خورد و از خانه برون شد .

هنوز چند كوچه اي از خانه شان فاصله نگرفته بود ، چشمش به بچه مكتبي ها افتاد كه همه شان تميز و مرتب و كتاب در دست به سوی مكتب روانه بودند با سر و وضعی مرتب . انگار براي اولين بار بود چنين موجوداتي مي ديد . چون او موقعي كه از خواب بيدار مي شد بچه ها از مکتب بر گشته بودند . به جوی پر آب و سوپه ⁽¹⁾ رسيد . بچه ها مشغول آب تني بودند تا چشمشان به غلامُک افتاد شروع مسخره کردن و سر به سر گذاشتنش کردند « تو بهتر است قبل از اینکه از شلختگی پر چلّی بمیری ، خودت را در همين سوپه خفه كن و ... » غلامُک به فكر فرو رفت چون اين روز خاص برايش كمي گران تمام شد بود .

ناگهان برق از كله غلامُک پريد و خود را پشت نخلي پنهان كرد . و فقط با گوشه چشم از پشت نخل به مُلّا نگاه كرد . چون مُلّا برای او حکم جلاد را داشت و همین امر با عث شده بود از مكتب خانه فرار كند ، اما باز هم دهانش از تعجب باز ماند ، انگار امروز روز تعجب غلامُک بود . چون مُلّا را ديد كه دارد دست نوازش روي يكي از بچه ها مي كشد .

غلامُک به خانه بر گشت و به فكر فرو رفت انگار خيلي ار اتفاقات برايش گران تمام شده بود و همه اين چيز ها را از شلختگي خود مي ديد مادرش نگران بود كه نكند بچه اش را در كوچه و بازار چشم كرده باشند اما آخر چه چيز غلامُک را می توان چشم کرد .   

اما غلامُک ديگر تصميمش را گرفته بود . شب پالام را دم دست گذاشت و بقچه اش را مادر آماده كرد كه بامگاه به شهر برود و دور از چشم مردم خود را منزه كند و برگردد .

 بامگاه از خانه ، سوار بر الاغ ضعیف اندام که تنها ارث به جا مانده از پدرش شد و از روستا بدر شد .

تا اینکه به شهر رسيد از اين  و آن دست پا شكسته سراغ سلماني را گرفت . اولین کار این بود که به موهايش دستي بكشد . ناگهان چشمش به تابلويي افتاد كه بر سر درش به ايراني و زبان بيگانه نوشته شده بود « سلماني فرنگي » . وارد سلماني كه شد چشمش به مردي افتاد كه روپوش سفيدي به تن داشت و سري كچل كه فقط چهار تار مو بر سرش خود نمايي مي كرد كه يکي به شرق و ديگري به غرب و شمال و جنوب همين سبب شد نتواند جلوي خنده اش را بگيرد . اما با چشم غره اي از سوي مرد آرايشگر ساكت شد . مرد او را روي صندلي نشاند . هم اينكه خود را در آينه ديد حق را به مردم روستا داد و خود را مقصر . آرايشگر گفت : « چه مدلي بزنم » . غلامُک با خودش اندیشید که مدل چيست ؟! نکند خزعبلی دیگر مانند موهای عجیب غریبش باشد ؟ و رو به مرد آرایشگر : « مُدُل دیگر چه کوفتی است ؟ » اين دفعه نوبت مرد آرايشگر بود كه براي غلامُک بخندد . زمانی طول کشید تا توانست با توضيحاتي در مورد نام ، انواع و اقسام مدل هاي موي فرنگي و ديگر ملتها غلامُک را تقریباً توجیه کند .  

لحظه ای غلامُک به چهره و موهای مرد خیره شد و در جا به او گفت : « موهايم را كپ بزنيد .»  انگار غلامُک از اين كلمه خوشش آمده بود هم خيلي ساده بود و هم از دو حرف تشكيل مي شد . و توجيهش براي مردم روستا آسان تر بود .

آرايشگر مشغول شد . با تيغ قيچي و شانه  و ... به طرف كله پر موي غلامُک حمله ور شد . تکه ای از سرش را تراشید ، تکه ای دیگر را نوازش و تکه دیگر را نیز فرم های عجیب و غریب داد و هزاران بلای دیگر که می شود بر روی سر یک شخص انجام داد . كار آرايشگر آنقدر به طول انجاميد كه غلامُک حوصله اش  سر رفت .

اما وقتی آينه را جلوي صورت غلامُک گرفت و تا چشمش به خودش افتاد انگار که برق 220 ولت از بدنش رد شده باشد از جاش پرید و شروع به ناسزا و فحش دادن به مرد آرایشگر کرد ، اما آرايشگر با خونسردي نگاهی به غلامُک انداخت و سرش را به نشانه تأسف تکان داد و فقط يك جمله گفت و آن هم اين بود كه : ‍‌« شما اين جماعت كي مي خواهيد پيشرفت كنيد ؟!‌»

اين حرف در براي غلامُک انقلابی برپا کرد . لحظه ای دوباره خودش را در آينه ديد  زد و متوجه شد آنقدر هم خزعبل نمي گويد . و اين نشان دهنده فرهنگ و پيشرفت است .

دوباره سوار بر الاغ به طرف روستايش حركت كرد هنوز از شهر خارج نشده بود متوجه شد مردي جلوي الاغش را گرفته واز او می خواهد که پیاده شود . یکدفعه شروع كرد به حرف زدن « كه جوان اين چه سر و وضعي است كه براي خودت به هم زده اي شما بايد بيشتر از اين ها عاقل و سطح فكرتان بالاتر از اين حرف ها باشد و ... » اين حرف ها برای غلامُک هیچ فایده ای نداشت و با همان وضع به راهش ادامه داد . هم اينكه وارد روستا شد متوجه پيرمردي شد كه دهانش باز بود که فقط مي خنديد. طوري كه تنها دندان جا مانده در دهانش حودنمايي مي كرد ، همانطور که بر روی زمین غلط میخورد رو به غلامُک كرد و گفت « آخر پسرك خاک عالم بر گورت كنند آدم اينقدر خسيس و بی فکر مي شود  اگر پول نداشتی حداقل این خر خاک بر سرت را می فروختی و بسته ای تیغ می خریدی تا سرت را نصفه نتراشی ... » غلامُک نگاهي به پيرمرد انداخت و در نگاه عمیقش به او فهماند كه روزگار پيشرفت كرده است و تو خيلي عقب تر از اين حرف هايي و رو به پيرمرد كرد و گفت « پدر جان اين كُپ است می فهمی کُپ یعنی فرهنگ » هنوز حرفش تمام نشده بود با انفجاری از خنده که از اطرافیان پیرمرد برخواسته بود رو به رو شد و همين باعث شد كه غلامُک دست از توجيه بكشد .

از چند كوچه كه عبور کرد ناگهان ديوانه ای به سمتش هجوم برد و دستي را كه با زبانش خيس كرده بود را به قسمتی از سر غلامُک كه تراشيده بود چسباند ولی باز هم تأسف خورد و گفت : « اگر كل سرت را تراشيده بودي بهتر مي چسبيد » غلامُک ديگر داشت اشكش در مي آمد غلامُک فكر مي كرد استقبال بهتري از كله ي كپ شده اش بشود . به همين خاطر دست از خودنمایی برداشت و به سمت خانه اش روانه شد . از دور متوجه شد که بچه هاي محله کنار در خانه اش جمع شده اند و منتظرند اما هم اینکه غلامُک را ديدند شروع كردند به خنديدن  و با مشت های گره کرده شعار « غلامُک کله کُپی ... » را سر دادند . غلامُک هيچ نگفت و وارد خانه شد مادر در حالی عصباني بود ، شروع كرد كه : « فكر می كردم تصميم گرفته اي آدم شوي اما نمي دانستم مي روي شهر و با کله ای اجق وجق و ديوانه بر مي گردي ، آبرويمان پيش اهل محل رفته هر كسي حرف مي زند اين بچه ها كه دم در ديدي همه شان منتظر بودند تو را ببينند و بخندند .

غلامُک كه بد جور از دست خود و کله ی كُپش عصباني بود به توصیه پیرمرد تک دندان بسته ای تیغ خرید وسرش را از ته تراشيد .

اما بر مردم روستا نام غلامك به غلامك كله كپي تغيير دادند . و او را غلامُک کله کُپی صدا می زدند .        

زکریا ملازئی

تابستان ۸۱